Türkiye'nin Fay Hatları

Anadolu, Avrasya, Afrika ve Arap levhalarının arasında sıkışmış küçük bir levha. Türkiye'deki depremlerin çoğunu üç büyük fay kuşağı üretir: Kuzey Anadolu Fayı (KAF), Doğu Anadolu Fayı (DAF) ve Batı Anadolu Fay Sistemi (BAFS). Her birinin nasıl oluştuğu, hangi illerden geçtiği ve geçmişte hangi depremlere yol açtığı aşağıda.

Son Depremlere Dön

1.200 kmKAF'ın uzunluğu

580 kmDAF'ın uzunluğu

~10BAFS'taki büyük graben sayısı

25 mm/yılAnadolu'nun batıya kayma hızı

Sağ Yanal Doğrultu Atımlı Fay Deprem tehlikesi: Çok Yüksek

Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF)

Uzunluğu~1200 km

Nasıl Oluştu?

Kuzeye ilerleyen Arap Levhası Anadolu'yu sıkıştırıyor. Kuzeyde Avrasya Levhası'na dayanan Anadolu bu baskıdan batıya doğru kaçıyor, yılda yaklaşık 20-25 milimetre. KAF, bu kaymanın Anadolu ile Avrasya arasındaki sınırıdır. Doğuda, Kuzey Anadolu Fayı ile Doğu Anadolu Fayı'nın buluştuğu Karlıova üçlü ekleminden başlar, Marmara Denizi ve Saros Körfezi'nden geçerek Kuzey Ege'deki çukurlara kadar uzanır. Dünyanın karada en etkin doğrultu atımlı faylarından biridir.

Fayın İki Yanı Nasıl Hareket Eder?

Sağ yanal doğrultu atım: fayın bir yanında durup karşıya baktığında, karşı taraf sağa doğru kayar. Hareket yataydır. Fayın iki yanı pürüzlü yüzeylerinden birbirine takılır ve bu sırada gerilim birikir. Gerilim sürtünmeyi yendiğinde iki yan bir anda kayar; deprem bu ani kaymadır.

Fayın Parçaları

Doğu Parçası (Karlıova – Erzincan – Suşehri)

Karlıova'dan başlar; Yedisu Fayı, Erzincan Ovası ve Kelkit Vadisi boyunca ilerler. 1939 Erzincan depremi bu yüksek, dağlık bölümde başladı.

Orta Parça (Koyulhisar – Tokat – Niksar – Ladik – Kargı – Bolu)

Kuzey Anadolu Dağları'nın güney eteklerindeki vadileri izler. 1942, 1943 ve 1944'te art arda, her seferinde biraz daha batıda kırıldı.

Batı Parçası (Bolu – Düzce – Adapazarı – İzmit Körfezi)

Düzce ve Gölcük üzerinden Marmara'ya girer. 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinde fayın iki yanı yüzeyde yer yer 5 metreden fazla yana kaydı ve öyle kaldı.

Marmara Denizi'nin Altındaki Kuzey Kol

İzmit Körfezi'nden çıkınca Prens Adaları'nın güneyinden, Çınarcık Çukuru'ndan, Orta Marmara Sırtı'ndan ve Tekirdağ Çukurluğu'ndan geçer; Gaziköy-Şarköy üzerinden Saros Körfezi'ne bağlanır.

Geçtiği İller

18 il

12Bingöl 24Erzincan 62Tunceli 58Sivas 60Tokat 05Amasya 55Samsun 19Çorum 37Kastamonu 18Çankırı 14Bolu 81Düzce 54Sakarya 41Kocaeli 77Yalova 34İstanbul 59Tekirdağ 17Çanakkale

Bu Fayın Geçmişteki Büyük Depremleri

Yıl	Yer	Büyüklük	Ne Oldu?
1939	Erzincan	Ms 7,9	2023 depremlerine kadar Cumhuriyet döneminin en çok can alan depremiydi. Yaklaşık 33 bin kişi hayatını kaybetti. Yerde yaklaşık 360 km uzunluğunda bir kırık açıldı.
1942	Niksar – Erbaa	Ms 7,0	1939'dan sonra gerilim fay boyunca batıya aktarıldı; bu, o dizinin ikinci büyük depremi.
1943	Tosya – Ladik	Ms 7,2	Orta Karadeniz'in iç kesiminde fay yaklaşık 280 kilometre boyunca kırıldı.
1944	Bolu – Gerede	Ms 7,2	Batı Karadeniz'in iç kesiminde kırık yüzeye kadar çıktı, binalar ağır hasar gördü.
1999	Kocaeli (Gölcük)	Mw 7,4	17 Ağustos 1999. Sanayinin yoğun olduğu Marmara'da 17 binden fazla can kaybı oldu. Fay yüzeyde yaklaşık 145 km boyunca kırıldı, iki yan 5,2 metreye kadar kaydı.
1999	Düzce	Mw 7,2	12 Kasım 1999. Gölcük depremi gerilimi doğuya aktardı; 87 gün sonra o kırığın hemen doğusundaki parça kırıldı.

Bugünkü Tehlike

1999 Gölcük depreminde boşalan gerilimin bir kısmı Marmara Denizi'nin altındaki kuzey parçaya aktarıldı. Prens Adaları ile Silivri açıkları arasındaki bölüm 1766'dan beri kırılmadı. Uzun süredir kırılmayan böyle parçalara sismik boşluk denir. KAF'ın doğu ucundaki Yedisu parçası (Erzincan ile Karlıova arası) da 1784'ten beri kırılmadı; o da bir sismik boşluk.

Deniz altında: KAF'ın Marmara Denizi tabanında açtığı üç derin çukuru (Tekirdağ, Orta Marmara, Çınarcık) Marmara Denizi sayfası anlatıyor.

Marmara Denizi Sayfası →

Sol Yanal Doğrultu Atımlı Fay Deprem tehlikesi: Çok Yüksek

Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF)

Uzunluğu~580 km

Nasıl Oluştu?

Anadolu'nun güneydoğu kenarıdır ve kuzeye doğru iten Arap Levhası'nın baskısıyla oluşmuştur. Hatay'daki Antakya grabeninden ve İskenderun Körfezi'nin doğusundan başlar; Kahramanmaraş, Gölbaşı, Elazığ'daki Hazar Gölü ve Bingöl üzerinden Karlıova'da KAF ile birleşir.

Fayın İki Yanı Nasıl Hareket Eder?

Sol yanal doğrultu atım: fayın karşı tarafı sola doğru kayar. DAF, KAF'tan daha yavaş hareket eder, yılda ortalama 8-10 mm. Ama yüzyıllarca kilitli kalmış bir parçası kırıldığında çok büyük bir deprem olabilir.

Fayın Parçaları

Karlıova – Bingöl – Palu Parçası

İki fayın buluştuğu Karlıova'dan Murat Nehri vadisini izleyerek güneybatıya iner.

Palu – Hazar Gölü Parçası

Elazığ'daki Hazar Gölü'nün oturduğu çukuru boydan boya geçer. 24 Ocak 2020 depreminde kırılmadı; kırılma hemen güneybatısındaki Pütürge parçasında oldu.

Sivrice – Pütürge – Erkenek Parçası

Hazar Gölü'nün güneyinden Malatya ile Adıyaman arasındaki dağlık bölgeyi keser. 24 Ocak 2020'deki Mw 6,8 Sivrice depremi bu kesimin Pütürge parçasında oldu.

Pazarcık – Türkoğlu – Gölbaşı Parçası

6 Şubat 2023'te sabaha karşı 04:17'de olan Mw 7,7 büyüklüğündeki deprem, bu parçanın hemen güneyinde DAF'tan ayrılan küçük bir kol olan Narlı Fayı'nda başladı. Kırılma oradan bu parçaya, yani DAF'ın ana hattına geçti.

Amanos – Hatay – Samandağ Parçası

Fayın güney ucu. Amik Ovası'ndan ve Asi Nehri havzasından geçer, Ölü Deniz Fayı ile kesişir.

Geçtiği İller

8 il

31Hatay 80Osmaniye 27Gaziantep 46Kahramanmaraş 02Adıyaman 44Malatya 23Elazığ 12Bingöl

Bu Fayın Geçmişteki Büyük Depremleri

Yıl	Yer	Büyüklük	Ne Oldu?
1822	Antakya – Halep	Ms ~7,0	DAF'ın güney ucunun Ölü Deniz Fayı ile kesiştiği yerde oldu. Can kaybı büyüktü, tarihi kentler ağır hasar gördü.
1872	Amik Gölü (Antakya)	Ms 7,2	Amik Ovası'nın suya doygun zemini sıvılaştı, yani bir süre sıvı gibi davrandı; geniş alanlar çöktü.
1971	Bingöl	Ms 6,8	Fayın kuzeydoğu ucunda oldu; yapılar ağır hasar aldı.
2020	Elazığ (Sivrice)	Mw 6,8	Pütürge parçası kırıldı. Malatya ve Elazığ'da can kaybı oldu.
2023	Pazarcık (Kahramanmaraş)	Mw 7,7	6 Şubat 2023, saat 04:17. Narlı Fayı'nda başladı, sonra DAF'ın ana hattına geçti ve onu yaklaşık 350 km boyunca kırdı. Dokuz saat arayla olan iki büyük depremin ilki. 11 ilde 53 binden fazla kişi hayatını kaybetti.
2023	Elbistan (Kahramanmaraş)	Mw 7,6	6 Şubat 2023, saat 13:24. İlk deprem yakındaki Çardak Fayı'nı tetikledi. Bu ikincisi bir artçı değil, o fayda olan ayrı bir depremdi.

Bugünkü Tehlike

6 Şubat 2023 depremleri, DAF'ın güneybatı kollarında yüzlerce yıldır biriken gerilimin büyük kısmını boşalttı. Kuzeydoğudaki Palu–Hazar Gölü parçası ise 2020'de de kırılmadı; 2021'de yayımlanan bir çalışmaya göre bu parça, DAF'ın 145 yıldır kırılmamış ve gerilim biriktiren son kesimi.

Deniz altında: DAF'ın güney ucu Samandağ kıyısında denize ulaşır ve Doğu Akdeniz'de Kıbrıs Yayı'na bağlanır.

Akdeniz (İskenderun Körfezi) Sayfası →

Normal Faylar, Horst ve Graben Deprem tehlikesi: Yüksek

Batı Anadolu Fay Sistemi (BAFS)

Ana graben~10

Nasıl Oluştu?

Afrika Levhası, Helen Yayı boyunca Ege Denizi'nin altına dalıyor. Bunun arkasında kalan Batı Anadolu'nun yer kabuğu kuzey-güney yönünde çekiliyor ve yılda yaklaşık 30-40 milimetre esniyor. Gerilen kabuk kırılıyor: bazı bloklar yükselip dağları (horst), aralarındakiler dik fay yamaçları boyunca çöküp ovaları (graben) oluşturuyor.

Fayın İki Yanı Nasıl Hareket Eder?

Normal fay: kabuk iki yana çekildikçe fayın üstünde kalan blok (asılı blok) alttaki bloğa göre aşağı kayar. Hareketin büyük kısmı dikeydir. Yüzeyde basamak basamak fay aynaları ve dik yamaçlar oluşur, kırıklardan sıcak su çıkar.

Fayın Parçaları

Bakırçay Grabeni

Soma, Kınık ve Bergama çukurlarını izler ve Çandarlı Körfezi açıklarına kadar sürer.

Gediz (Alaşehir) Grabeni

Sarıgöl, Alaşehir, Salihli ve Turgutlu boyunca Bozdağlar'ın kuzey eteğini çizer. 1969 Alaşehir depremi burada oldu.

Küçük Menderes Çöküntüsü

Ödemiş, Tire ve Torbalı ovalarının kenarlarında basamak gibi dizilen normal faylar.

Büyük Menderes Grabeni

Denizli'nin Sarayköy yöresinden başlayıp Nazilli, Aydın ve Söke üzerinden Ege Denizi'ne kadar uzanan, yaklaşık 150-200 km uzunluğunda bir çöküntü vadisi. Büyük Menderes Nehri bu vadiyi izler.

Gökova & Muğla Fay Kuşağı

Muğla, Ula, Ören ve Bodrum Yarımadası boyunca uzanan, deniz altında süren graben fayları.

Geçtiği İller

8 il

35İzmir 45Manisa 09Aydın 20Denizli 48Muğla 64Uşak 43Kütahya 10Balıkesir

Bu Fayın Geçmişteki Büyük Depremleri

Yıl	Yer	Büyüklük	Ne Oldu?
1969	Alaşehir (Manisa)	Ms 6,5	Gediz grabeninde bir normal fay kaydı ve yer yüzeyinde izi görüldü.
1970	Gediz (Kütahya)	Ms 7,2	Batı Anadolu'nun iç kesiminde oldu. Binden fazla can kaybı yaşandı.
1995	Dinar (Afyonkarahisar)	Ms 6,1	Büyük Menderes Nehri'nin doğduğu yörede, Dinar Fayı'nda oldu. Yere yakın (sığ odaklı) bir depremdi ve yıkıma yol açtı.
2017	Bodrum – Kos	Mw 6,6	Gökova Körfezi açığında bir normal fay kırıldı. Kıyıya küçük, yerel bir tsunami ulaştı.
2020	Sisam – İzmir	Mw 6,6	30 Ekim 2020. Sisam Adası'nın kuzeyindeki normal fay kırıldı. 70 km uzaktaki Bayraklı ve Bornova'da, yumuşak alüvyon zemin üzerindeki binalarda ağır yıkım oldu; Seferihisar kıyısına tsunami ulaştı.

Bugünkü Tehlike

BAFS, KAF gibi tek bir hat değildir; Batı Anadolu'da yaklaşık on büyük grabeni (Gediz, Büyük Menderes, Küçük Menderes, Bakırçay, Simav ve diğerleri) sınırlayan, yüzlerce parçalı ve birbirine paralel kırıktan oluşan bir ağdır. Bu yüzden 5,0 ile 6,5 arası orta büyüklükte depremler çok sık olur. Ovaların yumuşak alüvyon zemini sarsıntıyı büyütür, bu yüzden oradaki binalar daha büyük risk altındadır.

Deniz altında: Graben vadilerinin Ege Denizi tabanında nasıl sürdüğünü ve kıyıyı nasıl biçimlendirdiğini Ege Denizi sayfasında okuyabilirsin.

Ege Denizi Sayfası →

Kaynaklar: fayların uzunluğu ve parçaları MTA; 2020 ve 2023 depremlerinin büyüklüğü ve can kaybı AFAD; 1999 ve 2023 depremlerinin kırıkları USGS.

Son Günlerin Depremleri Haritada

AFAD'ın yayımladığı son depremleri haritada gör. Liste 120 saniyede bir yenilenir.

Son Depremlere Git