Karadeniz ile Ege arasında küçük bir deniz. Üstünden az tuzlu Karadeniz suyu, dibinden tuzlu Akdeniz suyu geçer; tabanında Kuzey Anadolu Fayı uzanır. Kıyılarında Türkiye'nin en kalabalık şehirleri var.
Yüzölçümü11.350 km²
En Derin Yeri1.370 m (Çınarcık Çukuru)
Ortalama Derinlik289 m
Tuzluluk‰22 yüzeyde, ‰38 dipte
Türkiye'deki Kıyısı (anakara)927 kmAdalarla 1.441 km
Kıyı İli7 İl
Yükleniyor…
Tabandaki Faylar
Kuzey Anadolu Fayı Marmara'nın tabanından geçer. Fayın kolları ve bölgedeki sismik boşluklar fay hatları sayfasında.
Marmara Denizi'nin tüm kıyıları Türkiye'dedir; bir iç denizdir. Kuzey Anadolu Fayı'nın batı ucu burada yer kabuğunu hem yana kaydırmış hem de çekip açmış, arada kalan kesim çökmüştür. Buna çek-ayır tektoniği denir. Bu yüzden sığ kıyıların ortasında, doğu-batı doğrultusunda sıralanan üç derin çukur vardır: Tekirdağ Çukuru (1.112 m), Orta Marmara Çukuru (1.220 m) ve Çınarcık Çukuru (1.370 m).
Kuzey Anadolu Fayı'nın ana kolu bu üç çukuru boydan boya geçer.
Ria tipindeki İstanbul ve Çanakkale boğazları Marmara'yı Karadeniz'e ve Ege'ye bağlar.
Güneyde Kapıdağ Yarımadası ve Marmara Adaları engebeli, parçalı bir kıyı oluşturur.
Üç İklimin Buluştuğu Yer
Marmara'nın çevresinde Karadeniz, Akdeniz ve karasal iklim birbirine karışır; buna Marmara geçiş iklimi denir. Deniz küçük olsa da kışın kuzeyden inen soğuk havayı yumuşatır, yazın güneyden gelen sıcağı meltemlerle serinletir. Trakya'da ve Güney Marmara ovalarında zeytin gibi Akdeniz bitkilerinin yetişmesi de bu sayededir.
Kışın Balkanlar'dan gelen soğuk havanın kıyıdaki don etkisini azaltır.
Buharlaşma Karadeniz'den fazla, Ege ve Akdeniz'den azdır.
Yıl boyunca kuzeydoğudan esen poyrazın ve güneybatıdan esen lodosun getirdiği deniz etkisi belirgindir.
Marmara kıyısında birkaç kıyı tipi yan yana görülür. İstanbul ve Çanakkale boğazları, sular altında kalmış eski akarsu vadileridir: ria tipi. Kuzeyde Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos çevresinde lagün kıyıları uzanır. Güneyde, Balıkesir kıyısındaki Kapıdağ ise dalgaların biriktirdiği kumla karaya bağlanmış eski bir adadır, yani bir tombolo. Üçü de bu tiplerin Türkiye'deki en tipik örnekleridir.
Ria Kıyı Tipi (Boğazlar)Lagün ve Limanlı Kıyı Tipi (Çekmece Gölleri)Tombolo (Kapıdağ Yarımadası)
Üst Üste, Ters Yönde İki Akıntı
Marmara'da iki akıntı üst üste ve ters yönde akar. Yüzeyde Karadeniz'in fazla suyu, az tuzlu (binde 22) ve hafif su olarak güneybatıya, Ege'ye doğru gider. Yaklaşık 25 metrenin altında ise Ege ve Akdeniz'in tuzlu (binde 38) ve ağır suyu Çanakkale Boğazı'ndan girip kuzeydoğuya, Karadeniz'e doğru ilerler.
Üst akıntı: Karadeniz'den Ege'ye; nedeni yaklaşık 30-40 cm'lik seviye farkı.
Alt akıntı: Ege'den Karadeniz'e; nedeni yoğunluk ve tuzluluk farkı.
Termoklin ve haloklin: 20-25 metre derinlikte sıcaklığın ve tuzluluğun birden değiştiği, iki suyu ayıran ince katman.
Asıl Suyu Karadeniz Veriyor
Marmara'ya dökülen akarsuların suyu azdır; en büyükleri Güney Marmara'dan gelen Susurluk (Simav) Çayı ve Gönen Çayı'dır. Denizin asıl su kaynağı bu akarsular değil, İstanbul Boğazı'ndan Karadeniz'den akan büyük yüzey suyudur. Bu yüzden Marmara'nın su bütçesi Karadeniz havzasının iklimine bağlıdır.
Başlıca Akarsular:
Susurluk (Simav) ÇayıGönen ÇayıBiga ÇayıNilüfer Çayı
Sanayinin ve Gemi Trafiğinin Denizi
Marmara, Türkiye ekonomisinin ve sanayisinin omurgasıdır. Ambarlı, İzmit Körfezi, Gemlik ve Bandırma limanları Kocaeli, İstanbul ve Bursa'daki sanayiyi dünya pazarlarına bağlar; Türkiye'nin konteyner ve otomotiv ihracatı buradan yapılır. Türk Boğazları aynı zamanda Karadeniz ülkelerinin açık denizlere çıktığı tek deniz yoludur.
Deniz Ticareti ve Lojistik
Ambarlı, İzmit Körfezi ve Gemlik'te konteyner ve dökme yük limanları.
Boğazlardan Geçiş
İstanbul Boğazı'ndan yılda 40 binden fazla gemi geçer; geçişler Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ne göre işler.
Balıkçılık
Lüfer ve palamut gibi göçmen balıkların boğazdan geçerken mevsimlik avı.
Türkiye'nin En Kalabalık Kıyısı
Türkiye nüfusunun yaklaşık %30'u Marmara Bölgesi'nde yaşar. İstanbul başta olmak üzere Kocaeli, Tekirdağ, Bursa ve Yalova kıyıları sanayinin, finansın ve lojistiğin toplandığı yerlerdir. Bu yoğun yerleşme kıyının neredeyse tamamını değiştirmiştir; doğal kıyının yerini limanlar, dolgu alanları ve tersaneler almıştır.
Marmara'nın iki katlı yapısı, yüzeyle dip arasında oksijen alışverişini zaten sınırlar. Buna, 2025'te yaklaşık 25 milyon kişinin yaşadığı yedi kıyı ilindeki şehirlerin ve sanayinin arıtılmadan ya da yetersiz arıtılarak denize bırakılan atıkları eklenince deniz azot ve fosforla aşırı yüklendi. En çarpıcı sonuç 2021'de görüldü: müsilaj, yani deniz salyası, denizin büyük bölümünü kapladı ve tabandaki canlı çeşitliliğini boğdu.
Müsilaj: kirlilik ve ısınan suyla birlikte bitkisel plankton aşırı çoğalır.
Dipte oksijensizlik: derin çukurlarda oksijen, canlıların zorlandığı düzeye iner.
Gemi trafiği: sintine ve balast suyu ile petrol kaynaklı kirlilik riski.
Marmara Denizi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Marmara'da neden ters yönde iki akıntı var?
İki nedeni var. Birincisi seviye farkı: Karadeniz bol nehir suyu aldığı için Marmara'dan 30-40 cm yüksektir ve suyu yüzeyden güneye doğru akar. İkincisi yoğunluk farkı: Akdeniz suyu daha tuzlu olduğu için ağırdır ve dipten Karadeniz'e doğru ilerler.
Müsilaj neden sadece Marmara'da felakete dönüştü?
Marmara'nın iki katlı, durgun yapısı suyun yukarıdan aşağıya karışmasını engeller. Karadeniz'den gelen organik yüke çevredeki şehirlerin ve sanayinin azot ve fosfor yükü eklenince bitkisel plankton aşırı çoğaldı ve stres altında müsilaj denen yapışkan maddeyi salgıladı.
Marmara'nın tabanında neden 1.000 metreyi aşan çukurlar var?
Kuzey Anadolu Fayı'nın doğrultu atımlı kolları Marmara'nın altından geçerken yer kabuğunu çekip ayırmıştır; buna çek-ayır tektoniği denir. Ayrılan yerlerde Tekirdağ, Orta Marmara ve Çınarcık çukurları çökmüştür.
Diğer Denizler
Diğer üç deniz de aynı sırayla anlatılıyor: yer şekilleri, iklim, kıyılar, akıntılar, akarsular, ekonomi, nüfus ve çevre.