Harita Araçları
Türkiye haritasına nokta koy. İki yer arasındaki kuş uçuşu mesafeyi, bir yerin enlem ve boylamını ya da çizdiğin bir şeklin alanını hemen gör.
Üç Araç, Üç Ayrı Soru
Her araç kendi sayfasında, büyük bir Türkiye haritasıyla açılır.
Mesafe Ölçme
İstanbul ile Van arası kaç kilometre? İki nokta koy, kuş uçuşu cevabı al. Araya durak ekleyince rotanın toplamı çıkar.
- Dünya'nın yuvarlaklığı hesaba katılır
- Uçakla süre ve kaba karayolu tahmini
- Yakınlaştırdıkça çizgi ölçek güncellenir
Koordinat Bulma
Haritanın herhangi bir yerine tıkla. O noktanın enlemi, boylamı ve hangi ilin sınırında kaldığı yanında yazar.
- Ondalık derece ve derece-dakika-saniye
- Düştüğü ilin sayfasına tek tıkla geç
- UTM dilimi: Türkiye 35 ile 38 arasında
OGM Materyal CBS
Katman oluşturmak, Excel'deki il ve ilçe verisini haritada göstermek ya da analiz yapmak istersen: Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü'nün coğrafi bilgi sistemi.
Ne İşine Yarar?
Harita, ölçek, enlem-boylam ve Türkiye'nin coğrafi konumu 9. sınıf coğrafya dersinde işlenir. Ders kitabındaki hesapları haritada kendin sına ya da bir gezi rotasını çıkar. Birkaç örnek:
Öğrenciler
Sınava çalışırken• 1° enlem ≈ 111 km: Aynı boylamda iki nokta koy, derece farkını 111 ile çarp, sonucu aracınkiyle karşılaştır.
• Yerel saat farkı: İki ilin boylamını oku. Her 1° fark 4 dakika eder. Ders kitabındaki örnekte Ankara 33°, Iğdır 45° doğu boylamında alınır: 12 × 4 = 48 dakika. İl merkezlerini araçla ölçersen fark yaklaşık 11°, yani yaklaşık 45 dakika çıkar.
• Sınırın ayrıntısı: Bir gölü önce 4, sonra 12 noktayla çiz; alanın ve çevrenin nasıl değiştiğine bak.
Öğretmenler
Derste ve ödev hazırlarken• Tahtada: Harita dokunmatik ekranda da çalışır; iki parmakla yakınlaştırılır.
• İl listesi: Soruyu sorarken iki ili listeden seç, haritada tıklamakla uğraşma.
• Görsel: Ölçümü PNG olarak indir, slayda ya da çalışma kâğıdına koy. Harita kaynağı resmin altında yazılıdır.
Gezginler
Rota çizerken, haritayla uğraşırken• UTM dilimi: GPS cihazı ya da topoğrafya haritası dilim numarası ister; tıkladığın noktanınkini gör.
• Göl alanı: Bir gölün kıyısını çiz, alanı hektar ve dönüm olarak da oku.
• Gezi rotası: Durakları sırayla koy, kuş uçuşu toplamı ve kaba bir karayolu tahminini gör.
Hangi Araç Ne Yapar?
| Özellik | Mesafe Ölçme | Koordinat Bulma | Alan Hesaplama |
|---|---|---|---|
| Nasıl hesaplar | Haversine formülü, küre üstünde en kısa yay | WGS84 enlem-boylamı, 6 derecelik UTM dilimi | Köşelerin enlem-boylamından, küre yüzeyinde |
| Sonuç | km, metre, deniz mili | Ondalık derece, derece-dakika-saniye, UTM dilimi | km², hektar, dönüm; çevre km olarak |
| Listeden il seçme | ✓ İl merkezi durak olur | ✓ İl merkezinin koordinatı | ✓ İl merkezi köşe olur |
| Koordinat yazarak nokta koyma | ✓ Ondalık ya da derece-dakika-saniye | ✓ Ondalık ya da derece-dakika-saniye | ✓ Ondalık ya da derece-dakika-saniye |
| Ölçümü kaydetme | ✓ Giriş yapınca, hesabına | ✓ Giriş yapınca, hesabına | ✓ Giriş yapınca, hesabına |
| PNG olarak indirme | ✓ 1600 × 730 piksel | ✓ 1600 × 730 piksel | ✓ 1600 × 730 piksel |
| Ayrıca | Uçuş süresi ve kaba karayolu tahmini | Noktanın hangi ilde olduğu | Kenarlar kesişince uyarı ve sıraya dizme düğmesi |
Ölçmeden Önce Bilmen Gereken Dört Şey
1. Küre üstünde en kısa yol
Bir portakalın kabuğunda iki nokta arasına ip gerersen ip kabuğun üstünde bir yay çizer. Dünya'da bu yay, merkezi Dünya'nın merkezi olan en büyük çemberin bir parçasıdır; bu çembere büyük daire denir. Mesafe aracı yayın uzunluğunu Haversine formülüyle bulur ve Dünya'nın yarıçapını 6.371 km alır.
2. Alan neden düz hesaplanmaz?
Kuzeye gittikçe bir derecelik boylamın boyu kısalır: Ekvator'da yaklaşık 111 km, Türkiye'nin ortasında 86 km. Dereceleri düz bir ızgaradaymış gibi çarpan bir hesap bu yüzden şaşar. Alan aracı hesabı küre yüzeyinde yapar.
3. Derece mi, metre mi?
Enlem ve boylam birer açıdır, derece ile yazılır; GPS'in kullandığı WGS84 sistemi de böyle çalışır. UTM ise Dünya'yı 6 derece genişliğinde 60 dilime böler ve her dilimin içinde konumu metreyle verir.
4. Her düz harita bir şeyi bozar
Yuvarlak Dünya düz ekrana aktarılınca açı, alan ya da uzunluktan en az biri bozulur. Buradaki Türkiye haritasında doğu-batı uzunlukları 38,96° kuzey enleminde doğrudur, bu enlemden uzaklaştıkça biraz kayar. Ölçümler çizimden değil, noktaların enlem ve boylamından hesaplandığı için bu kayma sonucu etkilemez.