Sakarya
Sakarya, adını ilin ortasından geçen Sakarya Nehri'nden alır. Sık karıştırılan 1921 Sakarya Meydan Muharebesi, bugünkü Ankara sınırları içinde, Polatlı ile Haymana arasında yaşanmıştır. İl, Adapazarı'nın 17 Haziran 1954'te kabul edilen bir yasayla ayrı bir il merkezi haline getirilmesiyle kuruldu; yeni ilin sınırları o dönem Akyazı, Geyve, Hendek ve Karasu ilçelerini kapsıyordu.
Kaynaklar: Nüfus TÜİK (ADNKS, 2025), yüzölçümü Harita Genel Müdürlüğü (HGM), ilçe sayısı İçişleri Bakanlığı; il merkezinin rakımı ve koordinatları MGM. Ayrıca iklim sınıflandırması MGM.
Sakarya'nın Yeryüzü Şekilleri
Sakarya'nın tek dağlık kesimi, Köroğlu Dağları'nın batı uzantısı olan Samanlı Dağları'dır; ilin en yüksek noktası bu kütledeki 1.543 metrelik Keremali Dağı'dır. İlin yüzölçümünün büyük bölümünü ise ovalar oluşturur: 650 kilometrekarelik Adapazarı Ovası ilin en büyük düzlüğüdür, güneydoğuda kalan Pamukova Ovası ise yaklaşık 170 kilometrekaredir. İl, Kuzey Anadolu Fayı'nın kuzey kolu üzerindedir. 17 Ağustos 1999 depreminde Adapazarı, alüvyonlu zemini ve yüksek yeraltı su seviyesi nedeniyle Türkiye'nin mühendislik literatüründe zemin sıvılaşmasının en ağır görüldüğü yerleşim olarak kayda geçti — bina hasarının önemli bir bölümü doğrudan fay kırığından değil, bu zemin sıvılaşmasından kaynaklandı. Aynı yılın 12 Kasım'ında, komşu Düzce'de merkezlenen ikinci bir deprem ilin doğu kesimini de etkiledi.
Sakarya Nehri, Türkiye'nin üçüncü uzun akarsuyu olup toplam 824 kilometrelik uzunluğunun yaklaşık 159,5 kilometresi il sınırları içinden geçer; Mudurnu Çayı ve Sapanca Gölü'nü boşaltan Çark Suyu ile birleştikten sonra Karasu ilçesinden Karadeniz'e dökülür. Sapanca Gölü, Kuzey Anadolu Fayı'nın kuzey kolu üzerinde bir çöküntü havzasında oluşmuş, 47 kilometrekarelik bir göldür; Prof. Dr. Sırrı Erinç'in 156 noktada yaptığı ölçümlere göre en derin noktası 61 metredir. Göl yüzeyi deniz seviyesinden yalnızca 30-31 metre yukarıdadır, taban kotu ise deniz seviyesinin altına iner. İlin sulama ve içme suyu ihtiyacının bir bölümü, Pamukova ilçesindeki Çilekli Barajı'ndan karşılanır.
Sakarya'da Nüfus ve Ekonomi
Büyükşehir statüsündeki illerde olduğu gibi Sakarya'nın da TÜİK il/ilçe merkezi nüfus oranı %100 görünür; bu, belde ve köylerin idari tüzel kişiliğinin 6360 sayılı Kanun'la kaldırılmasının bir sonucudur. Bu oran, ilin fiilen tamamen kentleştiği anlamına gelmez. 2024 yılında 37.116 kişi aldı, 30.501 kişi verdi. Net göç hızı binde +5,97 ile pozitif bir dengeye işaret eder.
Türkiye Haritasındaki Konumu
İl sınırları: © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL Mevsimlik göl sınırları: JRC Global Surface Water v1.5 (1984–2024) — Source: EC JRC/Google Komşu ülke sınırları: Natural Earth (kamu malı)