İstanbul
İstanbul, Karadeniz'i Marmara Denizi'ne bağlayan İstanbul Boğazı'nın iki yakasında, hem Avrupa hem de Asya kıtası üzerinde kuruludur. Roma, Bizans ve Osmanlı imparatorluklarına başkentlik yapmıştır. Bugün nüfusuyla Türkiye'nin en kalabalık ilidir.
Kaynaklar: Nüfus TÜİK (ADNKS, 2025), yüzölçümü Harita Genel Müdürlüğü (HGM), ilçe sayısı İçişleri Bakanlığı; il merkezinin rakımı ve koordinatları MGM. Ayrıca iklim sınıflandırması MGM.
İstanbul'un Yeryüzü Şekilleri
İstanbul, yer şekilleri bakımından Çatalca-Kocaeli Bölümü'nde yer alır. İlin büyük bölümünü dağlar ya da ovalar değil, aşınım yüzeyleri üzerinde gelişmiş bir plato oluşturur; bu plato Kocaeli Platosu'nun bir parçasıdır. İlin en yüksek noktası, Kartal, Pendik, Sultanbeyli ve Sancaktepe sınırında yer alan 538 metrelik Aydos Dağı'dır. Onu 442 metreyle Alem Dağı ve 438 metreyle Kayış Dağı izler. İstanbul Boğazı, 17 deniz mili (yaklaşık 31,5 km) uzunluğundadır. Üzerinde, güneyden kuzeye doğru üç asma köprü iki yakayı birbirine bağlar: 1973'te açılan 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, 1988'de açılan Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve 2016'da açılan Yavuz Sultan Selim Köprüsü. Boğazın Avrupa yakasında yer alan Haliç, Kağıthane ve Alibeyköy derelerinin birleşip denizin istila ettiği bir vadi ağzından oluşmuştur. Coğrafyada bu tip kıyılara "ria" denir. Tarihi yarımada — bugünkü Fatih ilçesi — şehrin en eski yerleşim çekirdeğidir ve geleneksel olarak yedi tepe üzerine kurulu kabul edilir. Bu tanım surlariçi bölgeyi kapsar; ilin toplam yüzölçümü 5.461 km²'dir. İstanbul'un yaklaşık 20 km güneyinden Kuzey Anadolu Fayı (KAF) geçer. Dünyanın en aktif fay sistemlerinden biri olan KAF, toplam 1.500 km uzunluğunda, sağ yanal doğrultu atımlı, yani iki yakası birbirine göre yatay kayan bir kırık hattıdır. Fayın Marmara Denizi içinden geçen kolu — Adalar, Silivri, Marmaraereğlisi ve Tekirdağ arasındaki kesim — büyük deprem üretme olasılığı yüksek bir kuşak olarak izlenir.
İstanbul'un içme suyu ihtiyacı, İSKİ tarafından işletilen 10 barajdan karşılanır: Asya yakasında Ömerli, Darlık ve Elmalı; Avrupa yakasında Terkos, Büyükçekmece, Sazlıdere, Pabuçdere, Alibey, Kazandere ve Istrancalar. Bu barajların toplam aktif biriktirme hacmi yaklaşık 868 milyon m³, yıllık ortalama su verimi ise yaklaşık 905 milyon m³'tür. Ayrıca Melen Sistemi üzerinden Düzce'den de havzalar arası su aktarımı yapılır. İstanbul Boğazı'nda, dünyada nadir görülen iki katmanlı bir akıntı sistemi vardır: yüzeyde Karadeniz kökenli az tuzlu su Marmara'ya doğru, dipte ise Marmara ve Akdeniz kökenli daha tuzlu ve yoğun su Karadeniz'e doğru akar. Boğazın Avrupa yakasında Kağıthane ve Alibeyköy dereleri Haliç'te birleşir. İlin batı kesiminde, Küçükçekmece ve Büyükçekmece adlarını taşıyan iki kıyı gölü (lagün) bulunur. Büyükçekmece aynı zamanda bir İSKİ barajı olarak işletilir. Küçükçekmece ise denizle bağlantısı nedeniyle tuzlu su içerir ve içme suyu kaynağı olarak kullanılmaz.
İstanbul'da Nüfus ve Ekonomi
Nüfus yoğunluğu (≈2.885 kişi/km², nüfus ve yüzölçümünden hesaplanan) ile Türkiye'nin en yoğun nüfuslu ilidir. TÜİK'in il/ilçe merkezi nüfus oranı İstanbul için %100'dür. Bu rakam ilin fiilen tamamen kentleştiği anlamına gelmez; büyükşehir statüsündeki illerde belde ve köylerin idari tüzel kişiliğinin kaldırılmasının (6360 sayılı Kanun) bir sonucudur. İstanbul 2024 yılında hem en çok göç alan (395.485 kişi) hem de en çok göç veren (369.453 kişi) il oldu; buna karşın net göç hızı +1,66 ‰ ile pozitif kaldı.
Türkiye Haritasındaki Konumu
İl sınırları: © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL Mevsimlik göl sınırları: JRC Global Surface Water v1.5 (1984–2024) — Source: EC JRC/Google Komşu ülke sınırları: Natural Earth (kamu malı)