Yüzlerce adası, derin körfezleri ve denize dik inen dağlarıyla Ege, Türkiye'nin en girintili çıkıntılı kıyısına sahip. Kuzeyinde Karadeniz'den gelen serin su, güneyinde Akdeniz'in tuzlu suyu hâkim.
Yüzölçümü214.000 km²
En Derin Yeri2.561 m
Ortalama Derinlik350 m
Tuzluluk‰33 – ‰37
Türkiye'deki Kıyısı (anakara)2.805 kmAdalarla 3.484 km
Kıyı İli6 İl
Yükleniyor…
Tabandaki Faylar
Ege'nin grabenlerini açan Batı Anadolu Fay Sistemi'ni fay hatları sayfasında inceleyebilirsin.
Ege'nin yerinde bir zamanlar Egeid denen bir kara vardı. Üçüncü Zaman'ın sonunda ve Dördüncü Zaman'ın başında bu kara kırılıp çöktü, çöken yeri Akdeniz'in suyu bastı. Su üstünde kalan yüksek zirveler bugünkü Ege adalarıdır. Batı Anadolu'da dağlar denize dik uzandığı için deniz graben vadileri boyunca içeri sokulur ve kıta sahanlığı Türkiye'deki en geniş hâlini alır. Kuzeyde Saros Çukuru, güneyde Girit yayının açıkları derindir.
Kıyı enine tiptedir; dağlar kıyıya dik uzanır.
Kıta sahanlığı geniş; sığ taban kıyıdan onlarca deniz mili açığa kadar sürer.
Yüzlerce koy, körfez, yarımada ve doğal limanıyla Türkiye'nin en girintili çıkıntılı kıyısı.
Denizin İçeri Uzanan Kolları
Ege'nin iklime en büyük etkisi şudur: dağlar denize dik uzandığı için ılıman Akdeniz iklimi iç kesimlere kolayca girer. Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes grabenleri birer koridor gibi çalışır ve deniz etkisini kıyıdan 150-200 km içeriye, Manisa, Denizli ve Uşak sınırına kadar taşır. Yazın kuzeyden esen kuru ve serin etezyen rüzgârları kıyıların sıcağını dengeler.
Kıyı ile iç kesimler arasında iklim ve bitki örtüsü birden değil, yavaş yavaş değişir.
Etezyenler yazın açık denizde dalgaları büyütür, kıyıda ise bunaltıcı nemi dağıtır.
Kışlar ılık ve yağışlı, yazlar sıcak ve kurak geçer.
Ege kıyısı enine kıyı tipindedir. Kıyı boyunca ölçülen uzunlukla kuş uçuşu uzaklık arasındaki fark Türkiye'de en çok buradadır. Grabenlerin denize açılan ağızlarında Edremit, Çandarlı, İzmir, Kuşadası, Güllük ve Gökova körfezleri yer alır; aradaki horst dağları ise Karaburun, Çeşme, Dilek ve Datça yarımadaları olarak denize uzanır. Gediz ve Büyük Menderes ağızlarında geniş delta ovaları oluşmuştur.
Enine Kıyı TipiGeniş Körfezler ve YarımadalarDelta Kıyıları (Gediz, Balat Deltaları)
Batıda Güneye, Doğuda Kuzeye
Ege'deki su hareketini iki ayrı su belirler. Çanakkale Boğazı'ndan çıkan az tuzlu, serin Karadeniz suyu Yunanistan tarafında, batı kıyısı boyunca güneye akar. Doğu Akdeniz'den gelen sıcak ve tuzlu su ise Anadolu kıyısı boyunca kuzeye çıkar. Sıcaklık ve tuzluluk farkının sürdürdüğü bu iki hareket, Ege'de saat yönünün tersine dönen geniş bir döngü oluşturur.
Kuzey Ege ve boğaz çıkışı: Karadeniz suyu yüzünden tuzluluk görece düşük, binde 33.
Güney Ege: Akdeniz suyu baskın, tuzluluk binde 38'e yaklaşır.
Adalar ve dar geçitler yer yer güçlü anaforlar ve girdaplar yaratır.
Alüvyon Taşıyan Graben Nehirleri
Ege'ye Türkiye'den dökülen büyük nehirler graben ovalarından gelir: Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes. Taşıdıkları alüvyon o kadar çoktur ki Efes ve Milet gibi antik liman kentleri bugün denizden kilometrelerce içeride kalmıştır. Yine de yazın buharlaşma güçlü olduğu için Ege'nin tuzluluğu Karadeniz'den ve Marmara'dan çok daha yüksektir.
Başlıca Akarsular:
Büyük Menderes (548 km)Gediz Nehri (401 km)Küçük Menderes (175 km)Bakırçay (129 km)
Korunaklı Koyların Ekonomisi
Ege kıyıları deniz turizminin, mavi yolculuğun ve yatçılığın merkezidir. Bodrum, Çeşme, Kuşadası, Datça ve Ayvalık'ın korunaklı koyları ve marinaları yabancı yatların uğrak yeridir. Aynı korunaklı koylar balık çiftliklerinin de yeridir: Türkiye'de denizde kafeste yetiştirilen çipura ve levreğin neredeyse tamamı Ege kıyılarından, en çok Muğla ve İzmir'den çıkar. İzmir Alsancak ve Aliağa limanlarından Ege Bölgesi'nin sanayi ve tarım ürünleri ihraç edilir.
Yat ve Deniz Turizmi
Mavi yolculuk rotaları, marinalar ve koylar.
Kültür Balıkçılığı
Muğla ve İzmir kıyılarında kafeslerde çipura ve levrek yetiştiriciliği.
Liman ve Sanayi
Aliağa'da petrokimya limanı, İzmir Alsancak'ta ihracat limanı.
Ovalar Boyunca Yayılan Yerleşme
Ege'de dağlar yerleşmeyi Karadeniz'deki gibi dar bir şeride sıkıştırmaz. Tarım alanları, turizm merkezleri ve sanayi graben ovaları boyunca iç kesimlere doğru yayılmıştır. Türkiye'nin üçüncü büyük şehri İzmir, körfezin çevresinde büyümüştür.
Ege'nin en büyük çevre sorunu, dar ve sığ iç körfezlerde, özellikle İzmir ve Çandarlı körfezlerinde biriken sanayi ve ev atıklarıdır. Kapalı körfezlerde su az yenilendiği için zaman zaman alg patlamaları ve kötü koku görülür. Kıyıdaki yazlık konutlar ve betonlaşma da lagünleri ve caretta caretta kaplumbağalarının yumurtlama alanlarını tehdit ediyor.
İç körfez kirliliği: İzmir Körfezi'nde sığlaşma, koku ve su kalitesi sorunu.
Aşırı yapılaşma: turizm baskısıyla doğal koyların ve sulak alanların bozulması.
Balık çiftliği atıkları: akıntısı zayıf koylarda çiftliklerin bıraktığı organik yük.
Ege Denizi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Ege kıyısı neden Türkiye'nin en uzun kıyısı?
Dağlar denize dik uzandığı, yani kıyı enine tipte olduğu için yüzlerce koy, körfez, burun ve yarımada oluşmuştur. Bu girinti çıkıntılar kıyı çizgisini uzatır ve gerçek kıyı uzunluğu 2.800 kilometreyi aşar.
Ege'de deniz etkisi neden iç kesimlere kadar ulaşır?
Karadeniz'de ve Akdeniz'de olduğu gibi kıyıya paralel sıradağlar yoktur. Dağlar kıyıya diktir; aralarındaki Bakırçay, Gediz ve Menderes grabenleri ılıman deniz havasının 150-200 km içeri girmesine izin verir.
Ege'de su sıcaklığı ve tuzluluk nasıl değişir?
Kuzey Ege'de Çanakkale Boğazı'ndan çıkan az tuzlu, serin Karadeniz suyu etkilidir. Güneye, Muğla ve Rodos açıklarına indikçe Akdeniz suyu baskın olur; sıcaklık da tuzluluk da belirgin biçimde artar.
Diğer Denizler
Diğer üç deniz de aynı sırayla anlatılıyor: yer şekilleri, iklim, kıyılar, akıntılar, akarsular, ekonomi, nüfus ve çevre.