Okyanusya Coğrafyası

Kıta, Büyük Okyanus'un güney ve orta kesimlerine yayılır. Batısında Hint Okyanusu, kuzeyinde ve doğusunda Büyük Okyanus vardır.

Yeni Gine adası iki kıta arasında bölünmüştür. Doğu yarısı bağımsız Papua Yeni Gine'dir ve Okyanusya'da sayılır. Batı yarısı Endonezya'ya bağlıdır ve Asya'da sayılır. Adanın en yüksek dağı Puncak Jaya (4.884 m) bu batı yarısındadır; bu yüzden Okyanusya'nın en yüksek noktası Papua Yeni Gine'deki Wilhelm Dağı (4.509 m) sayılır. Okyanusya'yı fiziki coğrafyaya göre ele alanlar ise Puncak Jaya'yı sayar. Bir adanın böyle iki kıtaya bölünmesi pek az görülür.

Okyanusya'da iki farklı yapı yan yana durur. Avustralya anakarası dünyanın en yaşlı ve en düz kara parçalarından biridir. Uzun süre aşındığı için alçaktır. Doğu kıyısı boyunca uzanan Büyük Su Ayırıcı Sıradağları dışında belirgin bir dağ sırası yoktur.

Yeni Zelanda, Papua Yeni Gine ve çevredeki ada yayları ise Pasifik Ateş Çemberi üzerindeki genç levha sınırlarında yükselmiştir. Yeni Zelanda'nın Güney Alpleri'nde buzullar, Kuzey Adası'nda etkin yanardağlar vardır. Melanezya, Mikronezya ve Polinezya adalarının bir kısmı yanardağ tepeleridir. Bir kısmı da denizaltı yanardağlarının üstünde mercanların biriktirdiği alçak atollerdir.

Avustralya anakarasının üçte ikisi kurak ya da yarı kuraktır. Avustralyalılar iç kesimdeki bu çöl ve çalılık alanlara 'Outback', yani uzak iç bölge der. Güneydoğu ve güneybatı uçlarında Akdeniz iklimi ve ılıman okyanus iklimi görülür. Yeni Zelanda yıl boyu yağış alır ve ılıktır.

Pasifik adalarında alize rüzgârlarının getirdiği nemle tropikal deniz iklimi hâkimdir. Kıta, Gondwana parçalanırken diğer karalardan erken ayrıldı. Bu yalıtım sayesinde kanguru ve koala gibi keseliler, ornitorenk gibi yumurtlayan memeliler ve Yeni Zelanda'da kivi kuşu bugüne kadar yaşayabildi.

Okyanusya'nın en büyük akarsu ağı, Avustralya'nın güneydoğusundaki Murray-Darling Havzası'dır. Kıtanın tarımı büyük ölçüde bu havzaya bağlıdır ve kurak yıllarda sular çok azalır. İç kesimlerdeki derelerin çoğu yalnızca yağışlı mevsimde akar. Bu derelerin bir kısmı, kıtanın en alçak yeri olan Eyre Gölü'ne ulaşır; çoğu yıl kuru bir tuz tavası olan gölün 2012'den beri resmi adı Kati Thanda-Eyre Gölü'dür.

Avustralya'nın kuzeydoğu kıyısında Büyük Set Resifi 2.300 kilometre boyunca uzanır. Binlerce ayrı resif ve adadan oluşan bu yapı, dünyanın en büyük mercan resifi sistemidir. Canlıların yaptığı yeryüzündeki en büyük yapıdır; yörüngedeki astronotlar onu uzaydan görebilir. Küçük mercan adalarında ise akarsu yoktur. Tatlı su, sarnıçlarda biriktirilen yağmur suyundan ve toprağın altında tuzlu suyun üstünde duran ince bir tatlı su tabakasından sağlanır.

Nüfus az ve şehirlerde toplanmıştır. Avustralyalıların büyük çoğunluğu kıyıdaki birkaç büyük şehirde yaşar: Sidney, Melbourne, Brisbane, Perth. 2019'da Avustralyalıların yaklaşık %87'si kıyıdan en fazla 50 kilometre uzakta yaşıyordu. İç kesimler neredeyse boştur.

Pasifik adalarında insanlar küçük köylere ve kıyı kasabalarına dağılmıştır. Tuvalu ve Nauru gibi ada devletlerinin nüfusu yalnızca 10-12 bin kişidir.

Avustralya dünyanın en büyük maden ihracatçılarındandır. Demir cevheri, kömür, boksit, altın, lityum ve sıvılaştırılmış doğalgaz satar. Yeni Zelanda süt ürünleri, et ve kivi ihracatıyla öne çıkar.

Küçük Pasifik ada devletleri ise geniş deniz alanlarındaki orkinos avı için yabancı filolara verdikleri izinlerden gelir elde eder. Turizm, kopra yani kurutulmuş hindistancevizi ve yurt dışında çalışan vatandaşlarının gönderdiği para da bu ekonomilerin dayanaklarıdır.

Avustralya Aborjinlerinin geçmişi 50.000 yılı aşar. Onların kültürü, kesintisiz süren en eski yaşayan kültür olarak kabul edilir.

Polinezyalı denizciler pusula kullanmadan Büyük Okyanus'u geçtiler. Yıldızlara, akıntılara ve kuşların uçuşuna bakarak yön buldular, kano ve katamaranlarla Hawaii'den Yeni Zelanda'ya kadar adalara yerleştiler. Yeni Zelanda'ya yerleşenler Maorilerdir. 18. yüzyıldan itibaren bölge İngiliz sömürgesi olmaya başladı.