İç Anadolu Bölgesi

İç Anadolu'nun arazisini yüksek dağ sıralarından ziyade ortalama 900 ile 1.300 metre arasında dalgalanan geniş platolar ve tektonik çöküntü ovaları belirler. Haymana, Cihanbeyli, Obruk ve Bozok platoları akarsularla yarılmış dalgalı düzlükler hâlinde uzanırken; tabanlarında Konya ve Ereğli ovaları ile Tuz Gölü çöküntüsü yer alır. Bu düz ve açık topoğrafya, Türkiye'de tarımda makineleşmenin en kolay uygulandığı sahayı yaratmıştır.

Bu geniş plato yüzeyinin üzerinde Neojen ve Kuvaterner dönemlerinde püskürmüş volkanik koniler yükselir. Kayseri'nin simgesi olan 3.917 metrelik Erciyes Dağı, bölgenin en yüksek noktası ve ana tabakalı volkanıdır (stratovolkan); doruğunda sirk buzulu kalıntıları taşır. Aksaray ve Niğde sınırındaki Hasan Dağı (3.268 m), Melendiz, Karacadağ ve Karadağ platoya serpilmiş diğer volkanik kütlelerdir.

Kapadokya'nın dünyaca ünlü yer şekilleri bu volkanik mirasın ürünüdür. Erciyes ve Hasan Dağı'ndan püsküren kalın tüf ve kül tabakaları, rüzgâr ve sel sularının aşındırmasıyla Göreme, Ürgüp ve Uçhisar çevresinde peribacalarına dönüşmüştür. Tüfün kolay oyulabilmesi ise geçmişte Derinkuyu ve Kaymaklı gibi çok katlı yeraltı şehirlerinin ve kaya yerleşimlerinin inşa edilmesini sağlamıştır. Aksaray'daki Melendiz Çayı ise tüf tabakasını yararak 18 kilometrelik derin Ihlara Kanyonu'nu açmıştır.

Bölgenin sınırlarını kenarlarda yükselen dağlar çizer: Güneyde Toros Dağları'nın kuzey yamaçları (Bolkar ve Aladağlar), kuzeyde Ilgaz ve Köroğlu dağları, doğuda ise Tecer ve Akdağlar bölgeyi çevreler.

İç Anadolu'nun iklimini belirleyen temel coğrafi faktör, deniz etkisine tamamen kapalı olmasıdır (karasallık). Kuzeydeki Kuzey Anadolu Dağları ile güneydeki Toroslar, deniz üzerinden gelen nemli hava kütlelerinin iç kesimlere sokulmasını engeller. Yağışını kıyı yamaçlarında bırakan hava kütleleri içeriye fön etkisiyle kuru olarak iner; bu durum İç Anadolu'yu Türkiye'nin en az yağış alan bölgesi hâline getirir.

Bölge genelinde yıllık yağış 330 ile 500 milimetre arasında kalır; Tuz Gölü çevresi (Aksaray, Karaman, Konya) Türkiye'nin kuraklık merkezidir. Kışlar soğuk, karlı ve don olaylı; yazlar sıcak ve kurak geçer; günlük ve mevsimlik sıcaklık farkları çok yüksektir. En çok yağış ilkbaharda yükselim (kırkikindi) yağışları şeklinde düşer.

Doğal bitki örtüsü bu yarı kurak iklimin ürünü olan bozkırdır (step). İlkbahar yağışlarıyla yeşeren geven, yavşan otu ve gelincikler, yaz kuraklığıyla sararır ve kurur. İnsan faaliyetleriyle meşe ve karaçam ormanlarının yok edildiği sahalarda insan eliyle oluşmuş bozkırlar (antropojen bozkır) genişlemiştir; orman kalıntılarına ancak 1.200 metrenin üzerindeki yağış alan dağ yamaçlarında rastlanır.

Bölgenin akarsu ve gölleri iki zıt sisteme ayrılır: Dışa akışı olan açık havzalar ile suların denize ulaşamadığı kapalı havzalar.

Açık havzaların en büyüğü, Türkiye sınırları içinde doğup denize dökülen en uzun nehir olan Kızılırmak'tır (1.355 km). Sivas'ın Kızıldağ eteklerinden doğan nehir; Kayseri, Nevşehir, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara ve Çankırı topraklarından geçerek geniş bir kavis çizer ve Karadeniz'e yönelir. Nehir üzerindeki Hirfanlı ve Kesikköprü barajları bölgenin sulama ve enerji ihtiyacını karşılar. Batı kesimde ise Sakarya Nehri ve onun ana kolu olan Porsuk Çayı, Eskişehir ve Ankara düzlüklerini sulayarak Marmara'ya akar.

Buna karşılık güney ve orta kesimler dışa akışı olmayan kapalı havzalardan oluşur. Türkiye'nin en büyük kapalı havzası olan Konya-Tuz Gölü Havzası'nda sular denize ulaşamaz. Sığ bir tektonik çanakta toplanan Tuz Gölü (yaklaşık 1.300-1.500 km²), yaz aylarında şiddetli buharlaşmayla küçülür ve üzerinde kalın bir tuz tabakası bırakır; Türkiye'nin tuz ihtiyacının büyük bölümü buradan çıkarılır. Konya'nın batısındaki Beyşehir Gölü (651 km²) ise Türkiye'nin en büyük tatlı su gölü olup tarihi Çumra sulama kanalıyla Konya Ovası'nı sular. Kayseri'deki Sultansazlığı ile Kırşehir'deki Seyfe Gölü çok sayıda kuşa ev sahipliği yapan uluslararası öneme sahip Ramsar sulak alanlarıdır.