Özbekistan

Açık denizlerden aşırı uzaklık ve yüksek dağ bariyerleri, Özbekistan'da buharlaşmanın yağışı katbekat aştığı belirgin bir kurak karasal iklim üretir. Yaz mevsimi uzun, bulutsuz ve kavurucudur; çöl kesimlerinde sıcaklıklar düzenli olarak 40 derecenin üzerine çıkar. Kış ayları ise kuzeyden sarkan Sibirya yüksek basıncının etkisiyle özellikle Kızılkum ve Karakalpakistan düzlüklerinde sert donlara ve keskin soğuklara sahne olur.

Yağış miktarı son derece düşüktür; batıdaki çöllerde ve Aral çanağında yıllık 100 milimetrenin altında seyrederken, yalnızca doğudaki dağ eteklerinde ve Fergana Vadisi'nde 300 ila 400 milimetreye ulaşır. Yağışın büyük kısmı kış sonu ve ilkbaharda düşer; tarımsal üretimin devamlılığı bütünüyle karların erimesiyle dağlardan inen nehirlerin sağladığı sulama şebekesine dayanır.

Özbekistan toprakları, kadim Maveraünnehir havzasını oluşturan iki büyük akarsu sisteminin, Amu Derya ve Sirderya'nın orta ve aşağı çığırları arasında uzanır. Dağ buzullarından doğan bu ırmaklar çölü yararak ilerler; Tacikistan'dan gelen Zerefşan Nehri ise Semerkant ve Buhara vahalarını suladıktan sonra Amu Derya'ya kavuşamadan Kızılkum kumullarında kuruyup sonlanır.

Sovyet döneminde pamuk üretimi uğruna nehir sularının aşırı derecede sulama kanallarına yönlendirilmesi, yirminci yüzyılın en büyük çevre felaketlerinden birine yol açarak Aral Denizi'nin neredeyse tamamen kurumasına neden olmuştur. Özbekistan sınırlarında kalan Güney Aral havzası sularını kaybederek tuzlu ve tozlu bir çöl olan "Aralkum"a dönüşmüş; bölgedeki göller küçülerek yerini Aydar Gölü gibi yapay drenaj birikintilerine bırakmıştır.