Tacikistan
Orta Asya'nın güneydoğusunda yer alan Tacikistan; topraklarının yüzde doksan üçü dağlarla kaplı, yarısından fazlası ise 3.000 metrenin üzerinde bulunan son derece sarp bir yayla devletidir. Kuzeyde Kırgızistan, batıda Özbekistan, güneyde Afganistan ve doğuda Çin ile sınır komşusudur. Ülkenin batısında, Hissar Sıradağları'nın güney eteklerindeki verimli vadide kurulu başkent Duşanbe, nüfusun ve ekonomik üretimin ana merkezidir. Sarp dağ sıraları kış aylarında bölgeler arasındaki kara ulaşımını güçleştirirken, nüfus güneybatıdaki nehir vadilerinde ve kuzeyde Fergana Havzası'na açılan Sugd bölgesinde yoğunlaşmıştır.
Tacikistan'ın Yeryüzü Şekilleri ve Coğrafi Konumu
Tacikistan yeryüzü şekilleri, Avrasya levhasının en yüksek düğüm noktası olan Pamir ve Alay dağ sistemlerinin hakimiyeti altındadır. Ülkenin doğu yarısını kaplayan ve "Dünyanın Çatısı" olarak bilinen Pamir Dağları, ortalama 4.000 metrenin üzerindeki yüksek ve rüzgarlı soğuk platolardan meydana gelir. Bu sistemin kuzeybatısında yükselen 7.495 metrelik İsmail Somoni Zirvesi (eski Komünizm Zirvesi), hem Tacikistan'ın hem de eski Sovyetler Birliği coğrafyasının en yüksek doruğudur.
Pamir masifi, kutup bölgeleri haricinde dünyanın en uzun vadi buzulu olan 77 kilometrelik Fedçenko Buzulu da dahil olmak üzere binlerce buzul kütlesine ev sahipliği yapar. Ülkenin batısına doğru dağlar kollara ayrılarak derin kanyonlar açar; güneybatıdaki Vahş ve Hissar vadileri ile kuzeydeki Soğd düzlükleri, dik yamaçlar arasında sıkışmış en önemli alüvyal tarım sahalarını oluşturur.
9 Eylül 1991'de Sovyetler Birliği'nden bağımsız oldu.
Haritadaki Yeri
Tacikistan: İklim ve Sular
Tacikistan'da İklim
Tacikistan'da iklim, kısa mesafelerde yüzlerce metre değişen irtifaya bağlı olarak çarpıcı farklılıklar gösterir. Güneybatıdaki alçak nehir vadilerinde yazlar uzun, kurak ve kavurucu geçerken, sıcaklıklar sıklıkla 40 derecenin üzerine çıkar. Doğu Pamir platolarında ise neredeyse hiç yaz yaşanmaz; yıl boyu sert ayazların ve don olaylarının hüküm sürdüğü kutup benzeri soğuk çöl koşulları egemendir.
Yağış dağılımı da dağların bakı ve konumuna göre şekillenir: Akdeniz kökenli nemli hava akımlarına açık batı yamaçları yılda 1.000 ila 1.500 milimetreye varan bol kar ve yağmur alırken, yüksek duvarların ardında kalan kapalı Doğu Pamir havzalarında yıllık yağış 100 milimetrenin altına düşer. İlkbahar ve yaz aylarında eriyen karlar ile şiddetli sağanaklar dağ yamaçlarında yıkıcı çamur akıntılarına (sel) ve heyelanlara yol açar.
Tacikistan'ın Hidrografyası
Tacikistan, zengin buzul kaynakları sayesinde Orta Asya'nın ana su kulesi konumundadır ve bölgenin akarsu akışının yarısından fazlasını üretir. Afganistan sınırını çizen Pyanc (Panj) Nehri ile Pamir buzullarından beslenen sarp Vahş Nehri güneybatıda birleşerek Aral Havzası'nın can damarı olan Amu Derya'yı meydana getirir. Vahş Nehri üzerinde kurulu 300 metre yüksekliğindeki Nurek Barajı, dünyanın en yüksek dolgu barajlarından biri olup ülke elektriğinin temelini sağlar.
Kuzeyde Zerefşan Nehri vadisi boyunca batıya akan sular Özbekistan vahalarına hayat verirken, Sirderya Nehri kuzeydeki Soğd bölgesini kateder. Dağlar arasında yer alan tektonik ve buzul kökenli göllerden en bilineni, 1911 yılındaki büyük depremde bir dağın çökerek Murgab Nehri'ni tıkamasıyla oluşan doğal set gölü Sarez Gölü'dür; gölün devasa su kütlesi Usoy Doğal Barajı'nın arkasında hassas bir dengede durur.
Tacikistan: Yönetim ve Nüfus
Yönetim Biçimi ve Statüsü
Tacikistan, Başkanlık cumhuriyeti yapısına sahiptir. Resmî dil: Tacikçe.
