Şili
Güney Amerika'nın güneybatı kıyısı boyunca kuzeyden güneye yaklaşık 4.300 kilometre boyunca uzanan Şili, buna karşılık ortalama yalnızca 175-180 kilometre genişliğiyle yeryüzünün en sıra dışı şerit biçimli ülkesidir. Doğuda And Dağları'nın yüksek duvarıyla Arjantin ve Bolivya'dan ayrılırken, batıda Büyük Okyanus'a boylu boyunca cephe verir. Ülke, 38 derecelik enlem farkı boyunca gezegenin en kurak çölünden ılıman Akdeniz vadilerine, fırtınalı yağmur ormanlarından fiyortlar ve dev buzullarla parçalanmış subantarktik takımadalara kadar kesintisiz bir coğrafi tezatlar zinciridir.
Şili'nin Yeryüzü Şekilleri ve Coğrafi Konumu
Şili'nin yer şekilleri, kuzeyden güneye paralel uzanan üç ana şerit üzerinde gelişmiştir: Doğuda kıtanın çatısını kuran And Dağları, batıda kıyı boyunca uzanan Kıyı Sıradağları (Cordillera de la Costa) ve iki dağ sistemi arasına sıkışan tektonik çöküntü alanı Orta Vadi (Valle Central).
Kuzey kesimde iki dağ sırasının arasına hapsolan Atakama Çölü, kutup dışı yeryüzünün en kurak sahasıdır. And Dağları bu kesimde 6.893 metrelik Ojos del Salado gibi dünyanın en yüksek aktif volkanlarına ev sahipliği yapar.
Santiago'nun yer aldığı yaklaşık 965 kilometrelik Orta Vadi, alüvyon dolgulu verimli topraklarıyla ülke nüfusunun ve tarımsal üretiminin ezici çoğunluğunu barındırır. Puerto Montt'un güneyinde ise Orta Vadi deniz seviyesinin altına gömülür; Kıyı Sıradağları parçalanarak Chiloé dahil binlerce adaya dönüşürken, kıyı kesimi Kuzey ve Güney Patagonya Buz Tarlaları'nın beslediği derin fiyortlarla yarılır.
18 Şubat 1818'de bağımsızlık ilan edildi (millî gün "Fiestas Patrias" ise mücadelenin başladığı 18 Eylül 1810'da kutlanır).
Haritadaki Yeri
Şili: İklim ve Sular
Şili'de İklim
Şili'nin iklim mozaiğini, enlemsel uzanımın yanı sıra kıyı boyunca kuzeye doğru akan soğuk Humboldt Akıntısı ile yarı kalıcı Güney Pasifik yüksek basınç merkezi şekillendirir. Kuzeydeki Atakama Çölü'nde, soğuk deniz suyunun buharlaşmayı engellemesi ve And Dağları'nın doğudan gelen nemi tamamen kesmesi nedeniyle yıllarca tek damla yağış almayan aşırı kurak koşullar hüküm sürer.
Orta Şili'de yazları ılık ve kurak, kışları serin ve yağışlı geçen ideal bir Akdeniz iklimi görülür; bu iklimsel kararlılık bölgeyi küresel bir meyve ve şarap üretim merkezine dönüştürmüştür.
Güneye inildikçe Pasifik'ten esen fırtınalı batı rüzgarlarının etkisiyle iklim soğuk, sert ve aşırı yağışlı bir okyanusal karaktere bürünür; Patagonya fiyortlarında yıllık yağış yer yer 4.000-5.000 milimetreyi aşar.
Şili'nin Hidrografyası
Ülkenin dar ve dik yapısı gereği akarsular genellikle kısa, hızlı akışlı ve yüksek aşındırma gücüne sahip dağ dereleri niteliğindedir; tamamına yakını And zirvelerindeki kar ve buzul erimeleriyle beslenerek batıya, Pasifik'e dökülür.
Kuzeyin kurak sahasında Atakama Çölü'nü baştan başa geçerek denize ulaşmayı başaran tek akarsu, U biçiminde 440 kilometrelik bir yay çizen Loa Nehri'dir.
Orta ve güney kesimlerdeki Maipo, Maule ve Biobío nehirleri sulama ve hidroelektrik açısından hayati önem taşır; 380 kilometrelik Biobío, geniş vadi tabanıyla ülkenin en büyük akarsularındandır. En güneyde ise Baker ve Pascua gibi gür debili fiyort nehirleri ile General Carrera gibi buzul gölleri dikkat çeker.
Şili: Yönetim ve Nüfus
Yönetim Biçimi ve Statüsü
Şili, Üniter başkanlık cumhuriyeti yapısına sahiptir. Resmî dil: İspanyolca.
