Şanlıurfa
Güneydoğu Anadolu Projesi'nin (GAP) can damarı Atatürk Barajı'na ev sahipliği yapan Şanlıurfa, Fırat Nehri ile Suriye sınırı arasındaki verimli platolarda kuruludur. 2.265.800 kişilik nüfusuyla Türkiye'nin sekizinci büyük ilidir.
Kaynaklar: Nüfus TÜİK (ADNKS, 2025), yüzölçümü Harita Genel Müdürlüğü (HGM), ilçe sayısı İçişleri Bakanlığı; il merkezinin rakımı ve koordinatları MGM. Ayrıca iklim sınıflandırması MGM.
Şanlıurfa'nın Yeryüzü Şekilleri
Şanlıurfa, Arap Platformu'nun kuzey basamağını oluşturan ve ortalama 500-600 metre rakımda uzanan geniş bir plato üzerinde yer alır. Karacadağ volkanik kütlesi ile Fırat Nehri arasında kalan plato sahası güneye doğru hafif bir eğimle alçalır; Hilvan-Viranşehir hattının doğusu bazalt lavlarıyla, batı kesimi ise kireçtaşı tabakalarıyla kaplıdır. Kireçtaşı arazilerinde gelişen Çaykuyu, Arat ve Tektek karstik platoları yer alır; Tektek Dağları yabani fıstık topluluklarıyla ilin doğal bitki örtüsünü yansıtır. Harran, Suruç, Viranşehir, Ceylanpınar, Bozova ve Siverek ovaları bölgenin en geniş tarımsal üretim havzalarını meydana getirir.
İlin batı sınırını çizen Fırat Nehri, GAP yatırımlarıyla Türkiye'nin en büyük enerji ve sulama havzasına dönüştürülmüştür. Nehir üzerindeki 817 km² göl alanı ve 48,5 milyar m³ su hacmine sahip Atatürk Barajı, 169 metre gövde yüksekliği ve 2.400 MW kurulu gücüyle sistemin merkezidir. Baraj gölünün aşağısında Fırat vadisi boyunca Birecik ve Karkamış barajları akışı kademeli olarak düzenler. Atatürk Barajı rezervuarından alınan su, 26,4 kilometre uzunluğundaki ikiz Urfa Tünelleri ile Harran Ovası'na akıtılmaktadır. 9 Kasım 1994'te işletmeye alınan tünel sistemi, yaklaşık 328.000 hektarı kendi akışıyla (cazibeyle), 148.000 hektarı pompayla olmak üzere toplam yaklaşık 476.000 hektar tarım arazisini suyla buluşturur.
Şanlıurfa'da Nüfus ve Ekonomi
Şanlıurfa'nın TÜİK il/ilçe merkezi nüfus oranı, büyükşehir statüsündeki illerde olduğu gibi %100'dür — belde ve köylerin idari tüzel kişiliğinin kaldırılmasının (6360 sayılı Kanun) bir sonucudur. Bu oran, ilin fiilen tamamen kentleştiği anlamına gelmez. TÜİK'in 2024 iç göç verilerine göre il aynı yıl 41.771 kişi aldı, 60.925 kişi verdi; net göç hızı binde -8,52 oldu. TÜİK'in ADNKS verilerine göre Şanlıurfa, 21,8 ortanca yaşla Türkiye'nin en genç nüfuslu ilidir.
Türkiye Haritasındaki Konumu
İl sınırları: © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL Mevsimlik göl sınırları: JRC Global Surface Water v1.5 (1984–2024) — Source: EC JRC/Google Komşu ülke sınırları: Natural Earth (kamu malı)