Diyarbakır
Karacadağ bazaltlarından örülen 5.800 metre uzunluğundaki tarihi surları ve Dicle taşkın tabanındaki Hevsel Bahçeleri'yle 2015'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kabul edilen Diyarbakır, Güneydoğu Anadolu'nun merkezinde kuruludur. 1.852.356 kişilik nüfusuyla Türkiye'nin on ikinci büyük metropolüdür.
Kaynaklar: Nüfus TÜİK (ADNKS, 2025), yüzölçümü Harita Genel Müdürlüğü (HGM), ilçe sayısı İçişleri Bakanlığı; il merkezinin rakımı ve koordinatları MGM. Ayrıca iklim sınıflandırması MGM.
Diyarbakır'ın Yeryüzü Şekilleri
Diyarbakır havzası, kuzeydeki Güneydoğu Toroslar ile güneydeki Mardin Eşiği arasında hafifçe çukurlaşmış geniş bir plato oluğudur; bu oluğun ana eksenini batı-doğu yönünde uzanan Dicle Vadisi meydana getirir. Kent merkezinin bulunduğu sahanlık deniz seviyesinden yaklaşık 600 metre yüksekliktedir. İlin batısında Şanlıurfa sınırına yayılan Karacadağ, Kolubaba doruğunda 1.957 metreye ulaşan dev bir kalkan volkandır. Geç Miyosen'den Holosen'e kadar süren akıcı bazalt lavları, yaklaşık 10.000 km²'lik bir örtüyle Akdeniz havzasının en geniş tabanlı volkanik sahalarından birini oluşturmuştur. Bu lav örtüsü Dicle kıyılarına kadar uzanarak kentin tarihi surlarına sağlam siyah bazalt yapı taşını sağlamıştır.
İlin can damarı, kaynağını Hazar Gölü çevresinden alan ve Türkiye sınırlarında 523 kilometre akan Dicle Nehri’dir. GAP kapsamında nehir üzerine kurulan Kralkızı Barajı ile 22 kilometre aşağısındaki Dicle Barajı hidroelektrik enerji üretirken geniş tarım arazilerini sular. Kentin içme ve tarımsal sulama ihtiyacında Devegeçidi Çayı üzerindeki baraj da önemli yer tutar; karların eridiği taşkın mevsimlerinde barajlar arasında su aktarımı yapılarak baraj göllerindeki su dengesi korunur.
Diyarbakır'da Nüfus ve Ekonomi
Diyarbakır'ın TÜİK il/ilçe merkezi nüfus oranı, büyükşehir statüsündeki illerde olduğu gibi %100'dür — belde ve köylerin idari tüzel kişiliğinin kaldırılmasının (6360 sayılı Kanun) bir sonucudur. Bu oran, ilin fiilen tamamen kentleştiği anlamına gelmez. TÜİK'in 2024 iç göç verilerine göre il aynı yıl 43.561 kişi aldı, 50.981 kişi verdi; net göç hızı binde -4,04 oldu.
Türkiye Haritasındaki Konumu
İl sınırları: © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL Mevsimlik göl sınırları: JRC Global Surface Water v1.5 (1984–2024) — Source: EC JRC/Google Komşu ülke sınırları: Natural Earth (kamu malı)