Ürdün
Doğu Akdeniz'in iç kesiminde yer alan Ürdün, dünyanın en derin tektonik yarığı ile doğudaki uçsuz bucaksız çöl platosu arasında yükselen dağlık bir eşik üzerinde kuruludur. Ülkenin denize tek çıkışı, güney ucunda Akabe Körfezi üzerinden Kızıldeniz'e bağlanan dar bir kıyı koridorudur.
Ürdün'ün Yeryüzü Şekilleri ve Coğrafi Konumu
Ülkenin yer şekilleri üç belirgin şeride ayrılır. Batı sınırını boydan boya kesen Ürdün Çöküntü Vadisi, Ölü Deniz Transform Fayı boyunca çöken devasa bir çukur alandır (graben); tabanında deniz seviyesinin yaklaşık 440 metre altında yer alan ve yerkürenin karadaki en alçak noktası olan Lut Gölü uzanır. Vadinin tabanı ile hemen doğusunda duvar gibi yükselen platolar arasında 1.000 metreyi aşan dik fay basamakları sıralanır.
Bu fay dikliğinin gerisinde Aclun, Belka ve Şara dağlarını oluşturan yüksek kireçtaşı yaylaları uzanır; güneyde kırmızı kumtaşı kuleleri ve monolitleriyle ünlü Vadi Rum yer alır ve Suudi sınırına yakın Cebel Ümmü ed-Dami 1.854 metreyle ülkenin en yüksek zirvesi olarak yükselir. Bu dağlık omurganın doğusuna geçildiğinde zemin hafifçe alçalarak bazaltik lav akıntıları ve çakıllı düzlüklerden oluşan geniş Bâdiye çöl platosuna dönüşür.
25 Mayıs 1946'da İngiliz manda yönetiminden bağımsız oldu.
Haritadaki Yeri
Ürdün: İklim ve Sular
Ürdün'de İklim
Farklı topoğrafik kuşaklar, kısa mesafelerde çarpıcı iklim farklılıkları yaratır. Batıdaki yüksek yaylalarda kışları serin, yağışlı ve zaman zaman kar yağışlı geçen Akdeniz dağ iklimi egemendir; kuzeydeki tepelerde yıllık yağış 500 milimetreye yaklaşarak zeytinlikleri ve çam ormanı kalıntılarını destekler.
Buna karşılık Lut Gölü çanağında ve Ürdün Vadisi tabanında deniz seviyesinin altında olmanın getirdiği yüksek hava basıncı ve sıkışma nedeniyle kışlar ılık, yazlar ise boğucu ve kuraktır. Ülke topraklarının yüzde sekseninden fazlasını kaplayan doğudaki Bâdiye platosunda ise sıcaklık farklarının yüksek olduğu, yıllık yağışın 100 milimetrenin altına düştüğü tam kurak çöl koşulları hüküm sürer.
Ürdün'ün Hidrografyası
Ürdün, dünyada su sıkıntısını en ağır yaşayan ülkelerden biridir. Batı sınırını çizen Şeria (Ürdün) Nehri, en büyük kolu olan Yarmuk ve Amman yaylalarından doğup derin kanyonlardan geçen Zerka Nehri ile beslenir; akışını nihayetinde dışa akışı olmayan kapalı havza Lut Gölü'nde noktalar.
Yukarı havzadaki barajlar ve yoğun tarımsal su tüketimi nedeniyle Şeria Nehri'nin Lut Gölü'ne ulaştırdığı su miktarı kritik derecede azalmıştır. Bu beslenme açığı, Lut Gölü'nün su yüzeyinin yılda yaklaşık bir metre çekilmesine ve kıyı şeridinde tehlikeli tuz çöküntü obruklarının oluşmasına yol açar. Ülke, büyük kentlerin ve tarımın su ihtiyacını karşılamak için güney çölündeki fosil yer altı suyu katmanlarından (Disi) yüzlerce kilometrelik boru hatlarıyla su taşımaktadır.
Ürdün: Yönetim ve Nüfus
Yönetim Biçimi ve Statüsü
Ürdün, Üniter parlamenter anayasal monarşi yapısına sahiptir. Resmî dil: Arapça.
