Moğolistan
Kuzeyde Rusya, güneyde Çin ile çevrili olan Moğolistan, denizlerden binlerce kilometre uzakta yer alan bir İç Asya yayla ülkesidir. Ortalama 1.580 metre rakıma sahip devasa bir plato üzerinde uzanan ülke toprakları, dünyanın en düşük nüfus yoğunluklarından birine sahiptir. Ülkenin kuzey orta kesiminde, Tuul Nehri vadisinde kurulu başkent Ulan Batur, toplam nüfusun neredeyse yarısını barındırarak kırsaldaki göçebe bozkır yaşamı ile kentsel doku arasındaki tezatı yansıtır. Topraklar kuzeydeki Sibirya taygasından ortadaki sonsuz bozkırlara ve güneydeki taşlık Gobi Çölü'ne doğru kesintisiz bir geçiş sergiler.
Moğolistan'ın Yeryüzü Şekilleri ve Coğrafi Konumu
Moğolistan topoğrafyası, batıdaki yüksek sıradağlar ile doğuya ve güneye doğru genişleyen, uzun süre aşınarak düzleşmiş dalgalı platolardan (peneplen) meydana gelir. Batıda kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzanan sarp Altay Dağları, Moğolistan-Çin sınırı üzerinde, üç ülkenin sınırlarının kesiştiği noktaya yalnızca birkaç kilometre uzaklıkta yer alan 4.374 metrelik Höyten Zirvesi (Khüiten) ile ülkenin en yüksek doruğunu oluşturur; Altay Tavan Bogd masifi ülkedeki dağ buzullarının ana merkezidir.
Ülkenin orta kesiminde volkanik plato kalıntılarıyla çevrili Hangay Dağları, daha kuzeyde ise Rusya sınırına uzanan Hentiy Sıradağları yükselir. Güney kesimde ülke alanının üçte birini kaplayan Gobi Çölü uzanır; Gobi, kumullardan ziyade şiddetli rüzgar erozyonunun soyduğu çakıllı, taşlık platolar ve killi çöküntü havzalarından meydana gelir.
1921'de Çin'den fiili bağımsızlık kazandı; 1945 referandumunun ardından uluslararası tanınma geldi.
Haritadaki Yeri
Moğolistan: İklim ve Sular
Moğolistan'da İklim
Deniz etkisine bütünüyle kapalı konumu ve yüksek rakımı, Moğolistan'da yeryüzünün en sert aşırı karasal iklimlerinden birini üretir. Kış aylarında Orta Asya üzerinde yerleşen yüksek basınç alanı nedeniyle hava son derece kuru, durgun ve dondurucudur; Ulan Batur, eksi 1,3 derecelik yıllık sıcaklık ortalamasıyla dünyanın en soğuk başkenti unvanını taşır ve kış geceleri eksi 40 derecenin altına inebilir.
Yıllık yağış kuzeydeki dağlık ve ormanlık alanlarda 300-350 milimetre civarındayken, güneydeki Gobi Çölü'nde 100 milimetrenin altına düşer ve bu yağışın neredeyse tamamı kısa süren yaz aylarında, ısınan havanın yükselmesiyle oluşan sağanak fırtınalarıyla gelir. Kışın dondurucu ayazın kuraklık ve kalın buz tabakasıyla birleştiği ve hayvanların otlaklara ulaşmasını engelleyen "zud" afetleri, kırsal göçebe hayvancılık ekonomisini dönemsel olarak yıkıma uğratır.
Moğolistan'ın Hidrografyası
Moğolistan'ın akarsuları iki ana drenaj sistemine ayrılır: Kuzey Buz Denizi'ne yönelen açık havza ve İç Asya'nın kapalı kurak havzaları. Hangay Dağları'ndan doğup kuzeye yönelen 1.124 kilometrelik Orkun Nehri, Selenge Nehri ile birleşerek Rusya'ya geçer ve Baykal Gölü'nü besleyen en büyük su kaynağını oluşturur. Doğu platolarından doğan Kerulen ve Onon nehirleri ise Amur Havzası üzerinden Pasifik'e ulaşır.
Ülkenin kuzeybatısındaki tektonik çöküntüde yer alan Hövsgöl Gölü, 262 metreye varan derinliğiyle Moğolistan'ın yüzey tatlı su rezervinin yaklaşık yüzde yetmişini barındırır ve Baykal Gölü'nün kardeşi sayılır. Buna karşılık batıdaki Göller Çöküntüsü'nde yer alan Uvs Gölü gibi kapalı çanaklar, yüksek buharlaşma nedeniyle sığ ve tuzlu sular barındırır; güneydeki Gobi Çölü'nde ise akarsular kuma batarak sonlanır.
Moğolistan: Yönetim ve Nüfus
Yönetim Biçimi ve Statüsü
Moğolistan, Parlamenter cumhuriyet yapısına sahiptir. Resmî dil: Moğolca.
