Doğu Timor
Küçük Sunda Adaları'nın en doğusundaki Timor Adası'nın doğu yarısını kaplayan Doğu Timor (Timor-Leste); batıda Endonezya'nın Doğu Nusa Tenggara eyaletiyle kara sınırı paylaşır. Ülke ayrıca Batı Timor kıyısında yer alan Oecusse eksklavı ile kuzey açıklarındaki Atauro ve Jaco adalarını da içerir. Kuzeyinde Ombai ve Wetar boğazları ile Banda Denizi, güneyinde ise Avustralya kıtasına bakan Timor Denizi uzanır. Kıyı şeridinden itibaren aniden yükselen son derece sarp ve dağlık topoğrafyası, yerleşim merkezlerinin ve ulaşım ağlarının gelişimini belirleyen temel coğrafi unsurdur.
Doğu Timor'un Yeryüzü Şekilleri ve Coğrafi Konumu
Doğu Timor; Hint-Avustralya levhasının Avrasya levhasının altına daldığı genç ve hareketli bir tektonik sıkışma kuşağında yer alır. Ülke arazisinin neredeyse yarısı 40 derecenin üzerinde eğime sahip dik yamaçlardan meydana gelir. Adanın belkemiğini oluşturan Ramelau Sıradağları, batıdan doğuya uzanarak adayı ikiye böler; 2.963 metreye ulaşan Tatamailau Dağı (Mount Ramelau), hem Doğu Timor'un hem de tüm Timor Adası'nın en yüksek zirvesidir.
Topoğrafya kuzey ve güney kıyılarında asimetrik bir yapı gösterir. Kuzey kıyıları denize dik inen sarp falezler, basamaklı mercan terasları ve son derece dar kıyı düzlüklerinden oluşurken; güney kıyısı alüvyal çökellerle dolmuş daha geniş ovalar ve bataklık kıyı kuşağı barındırır.
28 Kasım 1975'te Portekiz'den bağımsızlık ilan edildi; fiilî bağımsızlık, BM geçici yönetiminin ardından 20 Mayıs 2002'de gerçekleşti.
Haritadaki Yeri
Doğu Timor: İklim ve Sular
Doğu Timor'da İklim
Doğu Timor'un iklimi, Avustralya kıtasına yakınlığı ve ortadaki sıradağların yağışa etkisiyle şekillenen tropikal savan ve muson rejimidir. Yıl, aralık ile mart ayları arasındaki nemli kuzeybatı musonu ile mayıs-ekim dönemindeki kuru güneydoğu alizeleri arasında bölünür.
Ortadaki dağ omurgası, adada çarpıcı bir yağış farkı yaratır. Avustralya'dan esen kuru rüzgarların dağları aşarken nemini yitirmesi sonucu başkent Dili'nin de yer aldığı kuzey kıyısı yağış gölgesinde kalır; burada yıllık yağış 600-1.000 milimetre arasında kalarak kaktüslü kurak savan bitki örtüsü oluşturur. Buna karşılık güney yamaçları ve iç yaylalar yılda 2.000 ila 2.800 milimetre yağış alarak yemyeşil tropikal ormanları besler.
Doğu Timor'un Hidrografyası
Arazinin aşırı dik eğimi ve belirgin kurak dönemi nedeniyle Doğu Timor'daki akarsular, mevsimsel akışlı ve sel rejimli tipik sel yatakları karakterindedir. Yağışlı mevsimde dağlardan devasa tortu kütleleri taşıyarak taşan nehirler, kurak mevsimde neredeyse tamamen kuruyarak çakıllı yataklara dönüşür.
Ülkenin en uzun akarsuyu olan 80 kilometrelik Loes Nehri, merkezi yaylaların sularını toplayarak kuzeybatı kıyısından denize dökülür; Laclo ve Seical nehirleri de derin kanyonlar oyarak kuzeye akar. Ülkenin doğu ucundaki Nino Konis Santana Milli Parkı içinde yer alan 22 kilometrekarelik Ira Lalaro Gölü, Doğu Timor'un en büyük tatlı su gölü olup karstik çöküntü havzasında mevsimsel olarak genişleyip daralan benzersiz bir sulak alandır.
Doğu Timor: Yönetim ve Nüfus
Yönetim Biçimi ve Statüsü
Doğu Timor, Yarı-başkanlık cumhuriyeti yapısına sahiptir. Resmî dil: Tetum, Portekizce.
