Çad
Kuzey Afrika'nın kurak Sahra çöllerinden kıtanın ortasındaki bereketli savanlara kadar uzanan Çad; denize kıyısı bulunmayan devasa bir kapalı havza ülkesidir. Ülke topraklarının büyük kısmı, tektonik bir çanak niteliğindeki Çad Havzası içinde kalır; kuzeydeki heybetli volkanik masifler, doğudaki rüzgar oymalı kumtaşı platoları ve güneydeki nehir taşkın ovaları bu sığ iç çanağı çevreler.
Çad'ın Yeryüzü Şekilleri ve Coğrafi Konumu
Ülkenin kuzey ucunu kaplayan Tibesti Sıradağları, Sahra Çölü'nün en yüksek ve en geniş volkanik kütlesidir; masifin güneydoğusundaki devasa bir kalderaya sahip 3.415 metrelik Emi Koussi Yanardağı, hem Çad'ın hem de tüm Sahra'nın zirvesidir. Kuzeydoğuda kalker ve kumtaşı kuleleriyle basamaklanan Ennedi Platosu yer alır; platonun hemen batısındaki Bodélé Çöküntüsü ise taşıdığı rüzgar erozyonuyla dünyanın en büyük mineral toz kaynağı olarak bilinir.
Orta ve güney kesimler Çad Havzası'nın hafif eğimli tabanını oluşturur. Bu düzlük kuzeyde kum tepeleriyle çöle, güneye inildikçe akasya bozkırlarına ve Sahel otlaklarına dönüşür; güney sınırında ise Chari ve Logone nehirlerinin şekillendirdiği nemli savan ovaları başlar.
11 Ağustos 1960'ta Fransa'dan bağımsız oldu.
Haritadaki Yeri
Çad: İklim ve Sular
Çad'da İklim
Çad'da iklim, kuzeyden güneye uzanan enlem derecelerine bağlı olarak üç ana kuşağa ayrılır. Sahra kesiminde yıllık yağış 200 milimetrenin altında kalırken gündüz ile gece sıcaklıkları arasında 30 dereceyi bulan sıcaklık farkları yaşanır; orta Sahel kuşağında yağışlar haziran-ağustos arasına sıkışarak 200-500 milimetre arasında seyreder.
Nüfusun ve tarımın yoğunlaştığı güneydeki Sudan savanlarında ise yağmur mevsimi beş aya kadar uzar ve yıllık yağış 1.000 milimetreyi aşar. Kışın Sahra'dan esen Harmattan rüzgarı kuzeyi ve merkezi kurutup tozla kaplarken, yazın Gine Körfezi'nden sokulan nemli hava kütleleri güney ovalarında şiddetli fırtınalara yol açar.
Çad'ın Hidrografyası
Ülkenin kalbindeki Çad Gölü, Çad, Kamerun, Nijer ve Nijerya sınırlarının kavşağında yer alan sığ ve kapalı bir tatlı su havzasıdır; göle ulaşan suyun yaklaşık yüzde 80'i güneyden gelen Chari-Logone nehir sistemi tarafından taşınır. 1970 ve 80'lerdeki şiddetli Sahel kuraklıklarında alanı 2.000 kilometrekareye kadar gerileyen göl, son yıllarda artan muson yağışlarıyla toparlanarak 2024 uydu verilerine göre, sazlık ve bitki örtüsü altındaki sular dahil 24.500 kilometrekare seviyesine ulaşmıştır.
Orta Afrika Cumhuriyeti platolarından doğup Çad'a giren Chari Nehri, başkent Encemine yakınlarında Logone ile birleşerek geniş taşkın yatakları açar. Ülkenin kuzeyindeki Sahra bölgesinde kalıcı akarsu bulunmaz; Tibesti ve Ennedi'den inen kuru vadiler ("enneri") yalnızca seyrek sağanakların ardından kısa süreli sel suları taşır.
Çad: Yönetim ve Nüfus
Yönetim Biçimi ve Statüsü
Resmî dil: Fransızca, Arapça.
